Zapora na Kwisie Leśna

Masywna zapora na rzece Kwisie w Leśnej to kawał solidnej roboty z początku XX wieku. Betonowo-kamienny kolos o wysokości 45 metrów i długości 130 metrów wciąż robi wrażenie, a pod nim od ponad stu lat działa elektrownia wodna. To miejsce łączy w sobie historię inżynierii, piękne widoki na Jezioro Leśniańskie i ciekawą trasę spacerową zwaną Szlakiem Perłowym.

Historia budowy zapory w Leśnej

Pod koniec XIX wieku Kwisa regularnie wylewała i siała spustoszenie w okolicy. Dwie największe powodzie w 1888 i 1897 roku zmusiły władze do działania – trzeba było okiełznać tę rzekę raz na zawsze. Projekt zapory powierzono profesorowi Otto Intze z Aachen University, który miał na koncie zabezpieczanie kilku rzek górskich w Sudetach.

Budowę rozpoczęto 5 października 1901 roku pod kierunkiem inżyniera Curta Bachmanna. Do robót sprowadzono fachowców z Włoch i Austrii, którzy mieli doświadczenie w tego typu przedsięwzięciach. Zużyto 460 ton stali zbrojeniowej i 150 tysięcy worków cementu. W czerwcu 1905 roku zapora była gotowa, a oficjalne uruchomienie nastąpiło we wrześniu tego samego roku.

Na kamieniu węgielnym zapory wyryto napis: „Dolinom na ochronę, odmętom na przekór, wszystkim na pożytek!” – hasło, które do dziś oddaje sens tej budowli.

Bachmann podobno powiedział: „Zapora ta przetrwa wszystkie czasy”. Jak na razie miał rację – konstrukcja stoi niewzruszona od ponad 120 lat.

Czym jest Jezioro Leśniańskie i zapora dziś

Dzięki tamie powstał zbiornik wodny o powierzchni 140 hektarów, który pomieści 15 milionów metrów sześciennych wody. Jezioro ma około 5 kilometrów długości i kilometr szerokości. Pełni funkcje retencyjne – wciąż chroni okoliczne miejscowości przed powodziami, choć współczesne wylewy Kwisy (jak te z 2006 roku) pokazują, że rzeka bywa nieprzewidywalna.

Korona zapory ma 8 metrów szerokości, a u podstawy konstrukcja rozszerza się do 38 metrów. Można po niej swobodnie spacerować i podziwiać widoki na jezioro z jednej strony oraz głęboką dolinę Kwisy z drugiej. To dość imponujące uczucie – stać na betonowym gigacie, pod którym szumi elektrownia.

Elektrownia wodna – najstarsza w Polsce

Pod zaporą działa elektrownia uruchomiona w 1907 roku. Mieści 6 turbin o łącznej mocy 2,61 MW oraz 6 generatorów – część z nich to oryginalne maszyny z początku XX wieku, część wymieniono na nowsze. Po II wojnie światowej elektrownia ta stała się najstarszą zbiornikową elektrownią wodną w Polsce, która wciąż produkuje prąd.

Nie ma tu muzeum ani zwiedzania wnętrza elektrowni, ale sama świadomość, że zabytkowe turbiny wciąż pracują tuż pod stopami, dodaje miejscu charakteru.

Elektrownia w Leśnej działa nieprzerwanie od 1907 roku – to ponad 115 lat ciągłej produkcji energii z tej samej instalacji.

Szlak Perłowy nad Kwisą – spacer z historią

Do zapory prowadzi malownicza ścieżka zwana Szlakiem Perłowym, która biegnie wzdłuż brzegu Kwisy z centrum Leśnej. Trasa ma około 2,6 km w jedną stronę i zajmuje spokojnym krokiem 45-60 minut. Szlak jest łatwy, płaski, dostępny dla rodzin z małymi dziećmi i wózków.

Nazwa szlaku nawiązuje do czasów, gdy w Kwisie żyły perłoródki rzeczne – małże produkujące perły. Połów pereł był tu niegdyś intratnym rzemiosłem, a rzeka należała do najważniejszych stanowisk tych mięczaków w Europie. Niestety, intensywne połowy i zmiany środowiska doprowadziły do wyginięcia perłoródki w polskich rzekach już w XIX wieku. Szlak upamiętnia tę zaginioną historię regionu.

Po drodze mijają się tablice informacyjne o dawnym połowie pereł i przyrodzie okolicy. Ścieżka prowadzi tuż przy wodzie, więc widoki są ładne przez całą trasę.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy

Niedaleko zapory znajduje się słynny Zamek Czocha – jedna z najchętniej odwiedzanych atrakcji w regionie. To dosłownie kilka kilometrów. Można też zajrzeć do Zamku Rajsko lub wybrać się dalej nad Jezioro Złotnickie, gdzie stoi druga zapora na Kwisie.

Nad Jeziorem Leśniańskim są ośrodki wypoczynkowe, pola namiotowe i wypożyczalnie sprzętu wodnego. W sezonie letnim po zbiorniku pływają statki wycieczkowe, które podpływają niemal pod samą zaporę – to ciekawy sposób na zobaczenie konstrukcji od strony wody.

Dla kogo jest zapora w Leśnej

To miejsce sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi docenią łatwy spacer Szlakiem Perłowym i możliwość wejścia na koronę zapory – dzieciaki zazwyczaj są pod wrażeniem skali budowli. Miłośnicy zabytków techniki znajdą tu przykład imponującej inżynierii sprzed 120 lat. Osoby szukające spokojnego miejsca na spacer nad wodą też nie będą zawiedzeni.

Warto połączyć wizytę z rejsem statkiem lub wizytą w Zamku Czocha – wtedy wyjdzie pełen dzień zwiedzania.

Informacje praktyczne – dojazd, parking, ceny

Dojazd: Leśna leży w województwie dolnośląskim, w powiecie lubańskim, około 20 km od Świeradowa-Zdroju. Dojazd samochodem z Wrocławia to około 2 godziny, z Jeleniej Góry niecała godzina.

Parking: Najwygodniej zaparkować w centrum Leśnej, w okolicy rynku lub sklepu Biedronka. Stamtąd Szlak Perłowy prowadzi prosto do zapory. Parking jest bezpłatny.

Ceny: Wstęp na zaporę i spacer po koronie jest bezpłatny. Dostęp swobodny przez cały rok. Rejsy statkiem po jeziorze są płatne – ceny zależą od przewoźnika i sezonu, zwykle około 20-30 zł od osoby.

Ile czasu przeznaczyć: Sam spacer Szlakiem Perłowym i wizyta na zaporze to około 2-3 godziny. Jeśli planujecie rejs statkiem lub zwiedzanie okolicy (Zamek Czocha), warto zarezerwować pół dnia lub cały dzień.

Dostępność: Szlak Perłowy jest dostępny dla wózków dziecięcych. Korona zapory również jest płaska i łatwa do przejścia, choć przy silnym wietrze może być trochę nieprzyjemnie.

Najlepszy czas na wizytę: Zapora wygląda efektownie o każdej porze roku. Latem można połączyć wizytę z kąpielą w jeziorze lub rejsem statkiem. Jesienią kolory lasów wokół jeziora robią wrażenie. Zimą bywa tu pusto i spokojnie.