Stawy Przemkowskie

Niedaleko Przemkowa, na granicy Dolnego Śląska i województwa lubuskiego, rozciąga się jeden z największych kompleksów stawów rybnych w regionie. Trzydzieści zbiorników wodnych otoczonych łęgami i szuwarami tworzy rezerwat przyrody, który od lat przyciąga ornitologów i miłośników dzikiej natury. Miejsce to funkcjonuje od ponad 160 lat jako gospodarstwo rybne, ale to nie karpie są tu największą atrakcją.

Stawy Przemkowskie to przede wszystkim ptasi raj. Ponad 200 gatunków ptaków odwiedza te tereny, a około 150 gatunków tu gniazduje.

Historia stawów – od książęcej inwestycji do rezerwatu przyrody

Kompleks powstał około 1860 roku z inicjatywy księcia Christiana Augusta von Schleswig-Holstein. Początkowo obejmował 250 hektarów, ale w latach 70. XX wieku został znacznie rozbudowany. Dziś stawy zajmują ponad tysiąc hektarów i są drugim co do wielkości kompleksem stawów rybnych na Dolnym Śląsku – ustępują jedynie słynnym Stawom Milickim.

W 1984 roku obszar ten otrzymał status rezerwatu ornitologicznego. Wytypowano go także do ochrony w ramach międzynarodowej konwencji Ramsar, która obejmuje najcenniejsze tereny wodne i błotne na świecie. To spory atut jak na miejscowość liczącą niecałe sześć tysięcy mieszkańców.

Przez środek rezerwatu przepływa rzeka Szprotawa, a całość położona jest na Równinie Szprotawskiej. Od północy i zachodu przebiega tu granica województw – dolnośląskiego i lubuskiego.

Co można zobaczyć na Stawach Przemkowskich

Główną atrakcją jest wieża widokowa usytuowana na skraju kompleksu stawów. Ma 16 metrów wysokości (choć niektóre źródła podają 13 metrów) i oferuje rozległy widok na taflę wody oraz okoliczne tereny. Z góry widać charakterystyczny układ stawów zgrupowanych w dwóch kompleksach, otoczonych pasami szuwarów trzcinowych i pałkowych.

Do wieży prowadzi drewniana kładka edukacyjna o długości około 850 metrów, która przebiega przez Przemkowskie Bagno – użytek ekologiczny sąsiadujący z rezerwatem. Kładka pozwala przejść przez bagnisty teren i z bliska obserwować roślinność wodną. Wiosną i latem słychać tu intensywny rechot żab, a w szuwarach kryją się liczne gatunki ptaków wodnych.

Konstrukcja wieży wzbudza mieszane uczucia – pomosty wykonano z metalowych kratownic, które przy chodzeniu generują sporo hałasu. To nie służy obserwacji ptaków, bo płoszy zwierzęta. Mimo tego z platformy widokowej można dostrzec wiele interesujących gatunków, zwłaszcza jeśli ma się przy sobie lornetkę.

Ptaki Stawów Przemkowskich – co można spotkać

Rezerwat to istny ornitologiczny skarb. Gnieździ się tu bąk – gatunek ściśle terytorialny i dość rzadki. Stawy Przemkowskie są najważniejszym lęgowiskiem bąka na Śląsku poza Doliną Baryczy. W sezonie lęgowym można zaobserwować od sześciu do dziewięciu terytorialnych samców tego gatunku.

Inne ciekawe gatunki lęgowe to między innymi: bielik, kania czarna, błotniak stawowy, kormoran czarny, bocian czarny, żuraw, perkoz rdzawoszyi czy gęś gęgawa (do 14 par). W trzcinowiskach gniazdują także wąsatki – małe, pięknie ubarwione ptaki. Na stawach można spotkać rzadkie grzybienie północne.

Jesienią podczas przelotów na stawach pojawiają się tłumnie łyski, krzyżówki i głowienki. To dobry moment na obserwacje, bo ptaków jest naprawdę dużo.

Szuwary trzcinowe i pałkowe stanowią najistotniejsze środowisko dla ptaków lęgowych. Tworzą pas o zmiennej szerokości – od jednego do pięćdziesięciu metrów – wzdłuż grobli stawowych, a czasem formują „wyspy” na mulistych wypłyceniach.

Dla kogo jest to miejsce

Stawy Przemkowskie to przede wszystkim raj dla ornitologów i miłośników fotografii przyrodniczej. Jeśli ktoś lubi obserwować ptaki w ich naturalnym środowisku, znajdzie tu prawdziwy skarb. Warto zabrać lornetkę i aparat z teleobiektywem.

Miejsce spodoba się też osobom szukającym spokoju i ciszy z dala od tłumów turystów. Nie ma tu zorganizowanych atrakcji, sklepów z pamiątkami ani restauracji. Jest za to przestrzeń, cisza i kontakt z dziką przyrodą.

Rodziny z małymi dziećmi mogą wybrać się na spacer kładką i wejść na wieżę widokową. Trzeba jednak pamiętać, że kładka ma 850 metrów, więc z maluchami może to być wyzwanie. Teren nie jest przystosowany do wózków.

Rowerzyści również mogą tu zajrzeć – drogi dojazdowe są utwardzone, choć nie wszędzie w idealnym stanie. Niektórzy podróżujący kamperami próbują tu nocować przy drodze, ale opinie są mieszane – skarżą się na kurz podnoszony przez przejeżdżające samochody i brak infrastruktury.

Kiedy najlepiej odwiedzić rezerwat

Sezon lęgowy ptaków przypada na wiosnę i wczesne lato – od kwietnia do czerwca. Wtedy aktywność ptaków jest największa i można obserwować ich zachowania godowe oraz budowę gniazd. Bąki najlepiej słychać o zmierzchu i o świcie, gdy wydają charakterystyczne głosy.

Jesień to czas przelotów – we wrześniu i październiku na stawach zatrzymują się tysiące ptaków migrujących na południe. Warto wtedy przyjechać z lornetką i poobserwować tłumy łysek i kaczek.

Latem może być tu sporo komarów – to w końcu tereny bagienne. Warto zabrać repelent. Zimą stawy częściowo zamarzają, a większość ptaków odlatuje, więc atrakcyjność tego miejsca spada.

Informacje praktyczne – jak dojechać i ile czasu poświęcić

Rezerwat znajduje się w gminie Przemków w powiecie polkowickim, w północnej części województwa dolnośląskiego. Najbliższa miejscowość to Ostaszów. Do wieży widokowej i kładki można dojechać samochodem – jest tam miejsce do zaparkowania przy drodze.

Z Przemkowa do stawów jest około 5-6 kilometrów. Dojazd samochodem zajmuje kilkanaście minut. Można też dojechać rowerem – droga prowadzi przez spokojne tereny.

Wstęp na teren rezerwatu jest bezpłatny. Wieża widokowa i kładka są ogólnodostępne przez cały rok. Nie ma godzin otwarcia ani bramek – to teren otwarty.

Na spacer kładką i wizytę na wieży warto przeznaczyć około 1-2 godzin. Jeśli ktoś chce poobserwować ptaki i pospacerować wokół stawów, może zostać dłużej – nawet pół dnia.

Brak infrastruktury turystycznej – nie ma toalet, punktów gastronomicznych ani sklepów. Warto zabrać wodę i przekąski. Najbliższe sklepy i restauracje znajdują się w Przemkowie.

W pobliżu znajduje się użytek ekologiczny Przemkowskie Bagno oraz inne rezerwaty wchodzące w skład Przemkowskiego Parku Krajobrazowego: Buczyna Piotrowicka, Łęgi Źródliskowe okolic Przemkowa i Torfowisko Borówki.

Stawy Przemkowskie to miejsce dla tych, którzy cenią sobie kontakt z naturą bez turystycznego zgiełku. Nie każdy doceni surowy charakter tego miejsca, ale miłośnicy ptaków i spokojnych spacerów znajdą tu to, czego szukają.